Làng nghề hiếm hoi còn sót lại ở Sài Gòn

Posted by

Làng đúc lư đồng An Hội xưa hình thành từ cuối thế kỷ 19 và tạo ra theo những thăng trầm của lịch sử, cùng với quá trình thị thành quá của Sài Gòn.

Thế nhưng đến nay, với vận tốc tạo ra nhanh cùng những cô động của hoạt động mua bán, đã khiến nghề làm lư đồng nức tiếng một thời dần bị mai một, mất đi theo năm tháng. Đến nay chỉ còn một số xưởng nhỏ và hộ gia đình còn bám nghề.

Nghề đúc lư đồng còn sót lại – Thực hiện : NAM TRẦN

Có mặt tại một trong những xưởng đúc lư đồng truyền thống còn sót lại mang tên Hai Thắng của gia đình ông Trần Văn Thắng (70 tuổi), với hơn nửa thế kỷ theo nghề, mới thấy được không khí đích thực của một “làng nghề” truyền thống ngay giữa Sài Gòn nờm nợp.

Suốt hơn 50 năm qua, ông Thắng và các con vẫn quyết giữ lửa và bám cái nghề này, dẫu trải qua bao thăng trầm của sự tạo ra thị thành.

Như ông Thắng nói: “Hồi đó đến giờ tôi sống với nghề, ăn, ngủ, lớn lên và ăn học với cái nghề này mà chẳng thể bỏ được.”

Hiện tại hai đàn ông và gái của ông Thắng cũng được truyền dạy lại nghề, ai cũng thành thục và bám cùng nghề.

Một số xưởng đơn lẻ còn lại tại đây cũng do chính ông Thắng là người truyền dạy lại nghề cho.

Khi được hỏi ông nghĩ gì khi nghề ngày một mất dần theo năm tháng và làm sao để có thể truyền nghề, ông Thắng cho biết, làm cái nghề này phải khoái, phải yêu nó đích thực thì mới học được, làm được. Nếu không khoái, cố định chẳng thể làm.

Ông cũng kể, nhiều người tìm đến ông để xin học nghề nhưng rất ít người ông nhận, bởi ông cảm thấy họ không yêu nghề nên cố định không truyền.

Đúc lư đồng là công việc khá khó nhọc, trải phải qua nhiều công đoạn, yên cầu người thợ không chỉ có kỹ thuật cao mà còn khôn khéo, tận tường và bền chí trong mỗi khâu.

Làng nghề hiếm hoi còn sót lại ở Sài Gòn - Ảnh 2.

Từ khi là một cục đất, bột tro trấu, miếng sáp cho đến khi thành một vật phẩm hoàn chỉnh, chiếc lư đồng trải qua cả chục công đoạn và mỗi người chỉ đảm trách một việc.

Làng nghề hiếm hoi còn sót lại ở Sài Gòn - Ảnh 3.

Trước hết là làm khuôn (khuôn ruột và khuôn vỏ) là khâu vô cùng quan yếu. Khuôn ruột làm từ đất sét lẫn cát. Loại đất phục vụ đề nghị này thường được đặt mua từ các thức giấc Đồng Nai, Bình Dương, đem nghiền nhuyễn, gạn lọc thành bột rồi được trộn với tro trấu.

Làng nghề hiếm hoi còn sót lại ở Sài Gòn - Ảnh 4.

Khuôn hỗn tạp đất và tro được đem phơi khô

Làng nghề hiếm hoi còn sót lại ở Sài Gòn - Ảnh 5.

Khuôn ruột của chiếc lư đồng được phân thành đất sét

Làng nghề hiếm hoi còn sót lại ở Sài Gòn - Ảnh 6.

Tiếp đến là đúc khuôn sáp từ sáp ong trộn với sáp đèn cầy, công đoạn này yên cầu người thợ có tay nghề cao và khéo. Bởi khuôn sáp chính là hình ảnh của bộ lư đồng khi thành hình sau này.

Làng nghề hiếm hoi còn sót lại ở Sài Gòn - Ảnh 7.

Khuôn sáp sẽ được chuyển cho người thợ khác bọc các lớp đất sét giã nhuyễn bên ngoài, loại đất này cố định phải thật mịn để sau khi đúc sẽ không bị rỗ.

Làng nghề hiếm hoi còn sót lại ở Sài Gòn - Ảnh 8.

Sau khuôn sẽ được phơi khô, rồi được đổ đồng đã nóng chảy vào bên trong. Đây là công việc cầu kỳ, yên cầu những người thợ phải đích thực lành nghề.

Làng nghề hiếm hoi còn sót lại ở Sài Gòn - Ảnh 9.

Việc pha chế nhạo đồng trước khi nung chảy cũng khác lạ công phu và quan yếu. Theo ông Thắng, pha chế nhạo đồng trong nghề đúc lư không chỉ pha theo công thức mà phải lượng theo kinh nghiệm tay nghề của mỗi người, mỗi xưởng lại có một cách chế nhạo khác nhau, tạo ta những vật phẩm đặc trưng làm nên thương hiệu biệt lập

Làng nghề hiếm hoi còn sót lại ở Sài Gòn - Ảnh 10.

Cuối cùng là đập bỏ khuôn đất để chuyển sang khâu làm nguội

Làng nghề hiếm hoi còn sót lại ở Sài Gòn - Ảnh 11.

Các công đoạn làm nguội gồm các công đoạn mài giũa, chạm khắc hoa văn và đánh bóng.

Làng nghề hiếm hoi còn sót lại ở Sài Gòn - Ảnh 12.

Các cụ thể được những người thợ nguội tận tường đẽo gọt

Làng nghề hiếm hoi còn sót lại ở Sài Gòn - Ảnh 13.

Ông Thắng kể lại, bây giờ cả khu chỉ còn 5 hộ gia đình gắn bó với nghề lư đồng truyền thống này. Ông cũng lớn tuổi, chỉ mong cái nghề này sẽ đi với thời kì và mong con cháu yêu nó, nối tiếp nó. Ông cũng chỉ mong chính quyền có những chế nhạo độ, cơ chế nhạo đặc thù đối với những xưởng đúc lư đồng truyền thống này, hơn hết lại nằm giữa thị thành.

Làng nghề hiếm hoi còn sót lại ở Sài Gòn - Ảnh 14.

Hiện tại, riêng xưởng Hai Thắng một năm tạo ra được khoảng hơn một nghìn vật phẩm lư đồng thờ cúng, tạo công ăn việc khiến cho gần 10 nhân lực với thu nhập khá bình ổn. Chị Trần Thị Thu Xương, 47 tuổi, là con gái ông Thắng cho biết, thấy cha mình vô cùng yêu nghề, chị vô cùng nuối tiếc nếu mai này nghề của tiên sư bị mai một, mất đi. Chính vì vậy, chị tìm mọi cách, cũng giống như cha sẽ cùng em trai gắn bó với nghề.